shomer shabat

Cuma, Mart 10, 2017

AMALEK'İN YAPTIĞINI HATIRLA -- UNUTMA

bs"d



Bu Şabat "Şabat Zahor" diye bilinir. Purim'den önceki Sabat.
Herkesin tüm sene içinde işitmeye mecbur oldukları tek Peraşa. Bazı istisnalar dışında tüm otoriteler kadınların da bu Peraşayı işitmek zorunda olduklarını söylüyorlar.
Amalek'in bize Mısır'dan çıktığımızda yaptığını unutmamamızı söylüyor bu Peraşa:

זכור את אשר עשה לך עמלק, בדרך בצאתכם ממצרים.
אשר קרך בדרך ויזנב בך את כל הנחשלים אחריך.
("Siz Mısır'dan çıktıktan sonra Amalekliler'in yolda size neler yaptığını anımsayın.
Siz yorgun ve bitkinken yolda size saldırdılar; geridekalan bütün güçsüzleri öldürdüler. Tanrı'dan korkmadılar.)


Amalek'in bize karşıdan değil, arkadan güçsüzlerin, marjinal olanların olduğu yerlere saldırdığını söylüyor: (ויזנב בך את כל הנחשלים אחריך)
Burada çok önemli bir ders var.
Toplumun dışında kalanların, herkes gibi olmayanların ilk hedef olduğunu anlatıyor.
Günümüze uyarlarsak: 
Yeteri kadar Yahudi eğitimi almayan, çevre toplumların göze ve kulağa hoş gelen kültürlerine kendini kaptırıp asıl ve asil köklerini unutanların ilk yem olduğu.
Hahamlarımız da bize tüm sene içinde Kal'a gelmeyenlerin bile bu Peraşa'yı işitmek için gelmesi gerektiğini söylüyorlar.
Uçlarda kalmış, unutulmuş köşelerde gördüğümüz, bizden kopma eğilimine yakın tüm kardeşlerimizin korunması için hepimizin aynı sorumluluğu taşıdığımızı bize hatırlatıyor bu Perasa.
Amelek sadece Haman, Hitler, Arafat ve Iran'ın mollalarını yaratmadı.
Amalek bugün bize en büyük zararı veren Asimilasyon'u da kapsıyor.

Hatırla -- unutma diyor Tora.

Herkese Şabat Şalom ve Purim Sameah

Perşembe, Şubat 23, 2017

EMUNA VE MAN

bs"d




Emuna (inanç) konusunda bu sabah duyduğum kısa bir söz:

İsraeloğulları Mısır'dan çıktıktan sonra Tan-rı onlara 40 sene boyunca gökten "MAN" adı verilen bir gıda yağdırdı. 
Bu gıda maddesinin ismi neden MAN idi?
Adam başına 1 "omer" (bir hacim ölçüsü birimi) almaları gerekiyordu ve ne daha fazla alan, ne de daha az alan da bir değişiklik oluyordu. Hatta fazla alıp ertesi güne bırakmak isteyenlerinkisi sabaha kadar kurtlanıyor ve yenilemeyecek bir şekle geliyordu.
Şabat'ta çıkıp toplamak yasak olduğu için Cuma günü çift porsyon yağmakta idi.

Burada Tan-rı İsraeloğulları'na bir "emuna" dersi vermekteydi.
Halk ilk bu maddeye rastladığı zaman ne olduğunu, ne ismi olduğunu bilmiyordu ve Tora bize bir birlerine "Man Hu" dediklerini söylüyor ve bu yüzden de adı MAN diyor.
Ama İbranice'de "bu nedir?" "Man Hu" olarak değil "Ma Hu" olarak söylenir.
וַיֹּאמְרוּ אִישׁ אֶל-אָחִיו מָן הוּא--כִּי לֹא יָדְעוּ, מַה-הוּא

"Man Hu" kelimesinin harfleri Emuna.
מן הוא = אמונה

Salı, Şubat 21, 2017

REFORMASYON NEREDE İŞLEYEBİLİR?

bs"d


Bu resim Yahudiliği kültürel bir din olarak gören ve etnisite olarak gören iki ayrı dünya görüşünü yansitiyor.
Martin Buber ve Rabbi Binyamin (Bilin hangisi hangi görüşte)


Mustafa Akyol "Yahudilik İslam'a ne öğretebilir?" başlıklı makalesinde Yahudiliğin uğradığı refarmasyonu işliyor ve bunun İslam'a da uygulanması gerektiğini yazıyor.  Benim görüşüm İslam'a uygulama konusunda iki durumun birbiri ile karşılaştırılamayacağıdır. Ve kendisinin kopyalamak istediği "haskala" refarmasyonunun aslında Yahudi dünyasında sonuçta sessiz Holokost'u tetiklediğini üzüntü ile izliyoruz.

Bize dokunan bölümü hakkında düşüncelerim:

Çok yanlış bir yaklaşım ve verdiği örnekler ile alakalı olmayan bir felsefeden bahs ediliyor.
Dinler ve İdeolojiler reforme olur ve yaşamaya devam edebilirler.
Ama Yahudilik ne bir din ne de bir ideoloji olmadığı için reformasyon kimlik değişikliği yaratmak zorunda kaldı ve değişen kimlik ile ortaya çıkan Yahudilik olmadı.
Bunun yanında; İslam'ın uğraması gereken reformasyon pratikte gerçekleşebilecek bir şey değil. Bu konuya girmeyeceğim.

Yahudilik'te ise:

Eğer biz Tora'yı literal olarak uygulamaya kalksa idik en az onlar kadar vahşi bir görünüm sunacaktık. Ama ilk günden itibaren sistemin öyle işlemediği biliniyor. Belgelenmiş 1 episod yoktur ki "göze göz, dişe diş" literal olarak uygulanmış olsun.

Tora'yı kabul edip bir "millet" olduğumuz andan itibaren yazılı textin yanında ağızdan verilmiş ikinci bir Tora'nın da olduğu biliniyor.

Eğer daha sonra ortaya çıkan şartlar dolayısı ile yazıya dökülmüş "sözlü Tora"yı kabul etmeseydik bugüne varamazdık zaten. 

Bu yüzden o çok "inançlı" olduğunu söyleyen ve "ben sadece Tora'da yazılı olanı kabul ederim" diyenlerin dürüstce ne dediklerini düşünmeleri gerekiyor.

Bu konuda vakti olup -- [vakit yaratılır eğer dürüstçe değer verilirse] --  ve bilgilendikten sonra karar vermek isteyenler için şu seriyi dinlemelerini tavsiye ederim. (Ben 8inci bölümdeyim) 
Hiç bir bilgiye sahip olmadan elimizin tersi ile red ettiğimiz bu değerlerimizden bizi mahrum etmiş dönemin evlatlarıyız çoğumuz. 

Bunun ne kadar acı bir durum olduğunu gördükce insan kahr oluyor. Kaybolan yıllar, kaybolan nesiller.

Linkler hep İngilizce:


Pazar, Şubat 19, 2017

Pazartesi, Şubat 13, 2017

İNANABİLMEK İÇİN BİLMEK

bs"d



Moşe'den Moşe'ye Moşe gibisi gelmedi deriz.
Yani Moşe Rabenu'dan (Musa Peygamber) Moşe Ben Maymon'a (Maimonides -- Ramba"m) kadar Moşe gibisi gelmedi.
Ramba"m genelde Yahudiliğe rasyonalizm ile yaklaşması ile tanınır.
14 ciltlik Magnum Opus eseri Mişne Tora'nın ilk kitabı "Sefer Ha'Madaa" (Bilgi - bilim kitabı) şu şekilde başlıyor: 
İlk bölüm -- Tora'nın temelleri:
İlk Mitzva:
 לידע שיש שם אלוה
Tanrı'nın varlığını bilmek.
Yani inanmak değil. Bilmek.
Bilmeye mecburuz.

Kısaca Yahudi inancı bilmek üzerine temelli.
Bilmeyen tabii inanamaz da.
Bilmek için de öğrenmek, çalışmak lazım. Bazen gerekirse bir ömür boyu.
Kısaca "ateizm ideolojisi" aynen diğer bilimum ideolijiler gibi Yahudiliğin içinde kendine yer bulamaz.
Yaptım, buldu diyenler ise sadece bilgisizlikten muzdaripler.

Tabii aynı şekilde "inanıyorum" diyenlerin hepsine de inanmanıza gerek yok. Bilgisiz inanç tehlikelidir.
Bilgiye dayanmayan inanç sallanır, köksüzdür ve köşeye sıkışınca şiddet içermeye kadar varır.
Bilmek o kadar önemli ki, Yahudilik'te fiziksel dünyadan ayrıldıktan sonra dahi bilgi arttırma bir ödül olarak söz verilmiştir.
Sex partileri filan değil.
Öğrenmeye devam diyorlar.

Peki bizler ki sadece 5 duyumuz ile bilgiyi kavrayabiliyoruz; 5 duyu ile varamayacağımız bu bilgiye ne şekilde ulaşabiliriz?
Pesah Agadası'nda dediğimiz gibi "tze ulmad" -- çık ve öğren...

BIR IHTIMAL VAR DERSEK...

bs"d
Her mizahta bir gerçek yatar. Yani isteyen mizah olarak alsın, isteyen düşünsün ve gerçeği anlamaya çalışsın:
Ya bu Yahudilik çok sıkıcı.
Yahudilik'te Cennet neymiş?
Efendim oturup burada kafa yorduğun metinleri daha iyi anlayabilmek için eski bilgelerle orada kafa yoracakmışız.
Burada oku, oku öl ve yine okumaya devam.
Tabii ki bizden çıkmaz gönüllü intihar komandoları.
Ateistler için ise ölmeden önce "bir ihtimal var" deyip tövbe edip ya Yahudi, ya da Müslüman olmak daha mantıklı.
Okumayı sevdikleri için ve bu yüzden inançsız olduklarını iddia eden kültürlü ateistler için Yahudilik. (Ateistlerin çoğu eğitimli olduklarını iddia ederler ya, orada da okumaya devam edebilirler)
Moda için ateist takılıp son anda aklı başına gelenler için öbür taraftan sabahtan akşama karı, kız sözü veren radikal İslamist olmak.
Zaten ben anlamıyorum neden bir ateist milyarda bir ihtimal dahi olsa Cennet var deyip son anda, nalları dikmeden intihar komandosu olup bir Joker kullanmıyor.

Çarşamba, Şubat 01, 2017

BİR ALKOLİKTEN YORUM

bs"d



Bir alkolikten Tora'nın ilk 3 kelimesi ile ilgili Raşi'nin yaptığı yoruma dünyanın bu haline bakan müthiş bir yeni açıklama duydum. 
Raşi'nin "Ha'Şem Tora'ya neden yaratılış hikayesi ile ilgili başladı?" sorusuna verdiği cevabı çoğumuz biliyoruz.
Ama bu alkolik bakın ne diyor:

בראשית: אמר רבי יצחק לא היה צריך להתחיל 
In the beginning: Said Rabbi Isaac: It was not necessary to begin
Başlangıçta: Rabi Yitzak der ki: Başlamaya gerek yoktu...

Hakikaten dünyanın, insanlığın haline bakınca bu alkoliğin yorumu ne kadar doğru geliyor.
Yaratmaya gerek yoktu...

Karışık gelmişse iki duble yuvarlayıp tekrar okuyun anlayacaksınız, garanti.

Cuma, Ocak 20, 2017

BATYA VE MOŞE ÜZERİNE

bs"d



Uzun bir aradan sonra bu hafta okuyacağımız Şemot Peraşa'sından Rabbi Wallerstein'dan duyduğum bir dvar Tora:

Paro'nun tüm İbranilerin erkek bebeklerinin Nil nehrine atılıp öldürülmesi emri sonrası annesi ve babası tarafından 3 ay saklandıktan sonra çaresizlik ile Nil nehrine bir sepet içinde bırakılan Mose'nin ağlayışını duyan Batya (Paro'nun kızı) nehirden çıkarttığı sepeti açtığında içinde bir bebek görür. Tora bize bu episodu 1 cümle ile anlatıyor:
וַתִּפְתַּח וַתִּרְאֵהוּ אֶת-הַיֶּלֶד, וְהִנֵּה-נַעַר בֹּכֶה; וַתַּחְמֹל עָלָיו--וַתֹּאמֶר, מִיַּלְדֵי הָעִבְרִים זֶה.
Benim tercümem ile:
[Batya sepeti] acar ve bebeği (yeled) görür, ve işte genç (naar) ağlıyor, ona acır ve bu İbranilerden bir bebek der.

Tora kullandığı kelimeleri seçmekte çok dikkatlidir.
Neden burada önce bebek (çocuk) ve sonra genç ağlıyor demekte?
Bilgelerimizden gelen bir açıklamaya göre:
Evet Batya sepeti açınca içinde bebeği buluyor ve aynı zamanda kıyıda ne olup bittiğini izlemekte olan bir başka çocuk (naar) daha vardır ve ağlamakta. Kimdir bu çocuk?
Moşe'nin ağbisi Aaron.
Batya işte bu ağlamakta olan çocuğu (naar) görünce sepetteki bebeğin İbranilerden olduğunu anlıyor.
Düşünün Mısır'da esaret altındaki bu ulusun bir ferdini Prenses kurtarıyor ve evinde tüm lüksler ile büyütecek. En iyi gıdalarla beslenecek, en iyi okullarda okuyacak, en muhteşem saraylarda yaşayacak en lüks arabalarla gezecek, taillere gidecek.
Bundan daha güzeli olabilir mi?
İşte burada Batya ağlayan Aaron'u görünce bu bebeğin Ibraniler'den, Yahudiler'den olduğunu anlıyor.
Evet Aaron kardeşinin yukarda sayılan en iyi koşullarda büyüyeceğini biliyor ama bunun karşılığında neleri kaybettiğini de görüyor.
Hepimiz maalesef asimile olan, karışık evliliklere giden kardeşlerimizi görüyoruz ve bazen buna kendimizce sevinecek noktalar bulmaya çalışıyoruz. Eh işte en iyi hayatı yaşayacak, iyi şartlar için bazı şeylerden vaz geçmek lazım gibilerden kendi kendimizi avutacak, kandıracak nedenler yaratmayı biliyoruz.
Ama Aaron ağlıyordu.
Her sabah söylediğimiz bir Beraha vardır. Baruh şe lo asani goy. 
Bilgelerimiz bu Beraha'yı söylerken kendi görüşmüz ile en çok değer verdiğimiz bir goyu düşünmemiz gerektiğini söylerler. Bazıları bunu ırkçılık olarak görürler ama bu işte Aaron'un neden ağladığını anlayabilmek ile başlıyor.

Batya bunu anlamıştı.
Kendi kardeşinin asimilasyon tehlikesi ile karşı karşıya kaldığını görüp göz yaşı döken, içi yanan sadece Yahudi olabilir.
Sepetteki bebeğin de Yahudilerin (İbranilerin) bir bebeği olduğunu Aaron'un göz yaşı dökmesi ile anlamıştı Batya.
Ve tüm bu bilgisine rağmen ve babasının emrine rağmen bu bebeği kurtaması yüzünden de Ha'Şem ona Bat-Ya (Ha'Şem'in kızı) ismini verir.

Şabat Şalom

Cumartesi, Ekim 29, 2016

ATEİST VE YARDIM SEVER

bs"d

Bir kaç ay evvel basında ateizm etkisi ile büyüyen çocukların doğa üstü bir güce inanan çocuklara göre daha fazla yardım sever oldukları konusunda bir yazı yayınlanmıştı. Bu Şabat okuduğum bir makale olayı doğru kavramama yardımcı oldu. Makale Rabbi Baruch Leff'in. Rabbi Leff yazısında Rabbi Yisrael Salanter'in kişinin karakterini oluşturan her türlü pozitif veya negatif özellikleri kullanmasını bilmesi gerektiğini söylediğini anlatıyor. Örneğin diyor "kefira" (kafir -- günümüzün modası ile ateist) bile işe yarayabilir. Mesela eğer sizden muhtaç bir kişi yardım istiyorsa şimdi ona "Ha'Şem yardım edecektir, O'na güven" gibi sözler ile değil sanki Tan-rı yokmuş gibi davranıp o muhtaç kişiye tüm gücünüzle yardım etmelisiniz. 
Bu da benim için paragrafın başında değindiğim konuya açıklık getirmiş oldu.
Atiezm -- kefira da sonuçta zaman zaman hepimizin maruz kaldığımız karakter özelliklerinden biri. Bazıları cimridir, bazıları eli fazlası ile açıktır. Bazılar sakindir, bazıları çabuk sinirlenir. Bazıları fazlası ile kendini beğenir vs. vs....
Yazdıklarım Yahudi kardeşlerimi bağlıyor.
Cimri Yahudi veya sınır küpü Yahudi olduğu gibi ateist Yahudiler de var.
Bunlar yerine göre iyi veya kötü karakter özelikleridir.
Bu özellikler kişiyi iyi veya kötü yapmaz. Bu karakterler sonuçta her kişinin üstesinden gelmesi gereken şahsi sınavlarıdır.
Yardım severlik çok iyi bir özellik ve ateist karaktere sahip kişilerin genelde çok yardım sever olduklarına şahit oluyoruz. (Tabii buna karşı tarihin en acımasız canavarlarının da ateist olduklarını da biliyoruz.)
İşte bu ateist özelliği kullanıp karşısındaki muhtaç kişiye tek çarenin kendimiz olduğunu hissetmemiz de bu özelliği iyiye kullanmanın bir yolu.
Ama sonuçta bu iyilik yapma isteğinin kökünün neye dayandığını anlamak için de 5 yaşına kadar öğrendiğimiz Tora bilgisinden daha üst seviyelere çıkmak gerekmekte. Bunu başaran kişilerin zaten bu karakter özelliğini de aşacakları mutlaktır.
Ama 5 yaşındaki Tora bilgisinden fazlası için çaba vermeden 50 yaşında halen o bilgi temeli ile Yahudiliği yargılamak kadar büyük bir cehalet hepsinden daha tehlikeli.

Cuma, Eylül 16, 2016

BİR BABA VE KIZI

bs"d

Yazmıyordum ama istisnalar gerektiriyor:



Bir baba ve kızı.
Haredi.
Değerli "Siyonist" bir dostumuzun ABD'de kalsınlar dediklerinden.
Baba Dr. Appelbaum ateist İslamist teröristlerin intihar bombacıları tarafından yaralananlara en hızlı bakımı geliştirmek üzerine olan çalışmaları ile ünlü idi.
Baba - kız düğün öncesi baş başa son defa bir yemeğe çıktılar.
Yeruşalayim'de Cafe Hillel'de.
Ertesi akşam altı boş kalan bir Hupa.

13 sene oldu ve aile büyüdü, yeğenler doğdu.
Yaşasa idi Nava'nın da böyle meyvaları olacaktı.
Yaşasa idi baba Dr. Appelbaum hayat kurtarmaya devam edecekti.

Bu resimdeki kızlar Nava'nın yeğenleri ve kuzenlerinin kızları.
Hepsi onun adını taşıyorlar.



Ah şu Harediler ABD'de kalsalardı keşke.

Çıplaksınız, çıplak, hem de çırıl çıplak.

Konu ile ilgili daha geniş:

David ve Nava z"l


Related Posts with Thumbnails